صبر قرآنی به معنای تسلیم در برابر سختی ها نیست

حجت الاسلام و المسلمین سید مصطفی هاشمی، مشاور امور روحانیت استاندار چهارمحال وبختیاری در گفت وگو با ایکنا از چهارمحال وبختیاری با اشاره به مفهوم تاب آوری در آموزه های اسلامی، اظهار کرد: تاب آوری در شرایط جنگ فرسایشی با مفاهیمی همچون صبر، استقامت، ثبات قدم و مقاومت بیان می شود و در این نگاه، صبر صرفاً تحمل منفعلانه مشکلات نیست، بلکه حالتی فعال، آگاهانه و مبتنی بر ایمان است که انسان را در مسیر حق و انجام مسئولیت هایش حفظ می کند.

حجت الاسلام و المسلمین سید مصطفی هاشمی، مشاور امور روحانیت استاندار چهارمحال وبختیاری در گفت وگو با ایکنا از چهارمحال وبختیاری با اشاره به مفهوم تاب آوری در آموزه های اسلامی، اظهار کرد: تاب آوری در شرایط جنگ فرسایشی با مفاهیمی همچون صبر، استقامت، ثبات قدم و مقاومت بیان می شود و در این نگاه، صبر صرفاً تحمل منفعلانه مشکلات نیست، بلکه حالتی فعال، آگاهانه و مبتنی بر ایمان است که انسان را در مسیر حق و انجام مسئولیت هایش حفظ می کند.

وی با اشاره به جایگاه صبر در قرآن‎کریم، افزود: خداوند در آیه 65 سوره انفال می فرماید: یَا أَیُّهَا النَّبیُّ حَرِّضِ الْمُؤْمِنِینَ عَلَی الْقِتَالِ إِنْ یَکُنْ مِنْکُمْ عِشْرُونَ صَابرُونَ یَغْلِبُوا مِائَتَیْنِ؛ ای پیامبر، مؤمنان را به پیکار برانگیز، اگر از شما 20 تن شکیبا باشند، بر 200 تن غلبه می کنند و این آیه بر اهمیت صبر و پایداری در شرایط دشوار تأکید دارد و نشان می دهد که استقامت و برخورداری از روحیه مقاوم، از عوامل مهم ایستادگی در برابر مشکلات است.

هاشمی ادامه داد: خداوند در آیه 200 سوره آل عمران نیز می فرماید: یَا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اصْبرُوا وَصَابرُوا وَرَابطُوا وَاتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ؛ ای کسانی که ایمان آورده اید، شکیبایی کنید، دیگران را نیز به شکیبایی وادارید، پایداری ورزید و تقوای الهی پیشه کنید تا رستگار شوید و در این آیه، علاوه بر صبر فردی، بر پایداری جمعی و مراقبت و مرزبانی نیز تأکید شده است، از این رو، تاب آوری در شرایط جنگ فرسایشی تنها به توانایی فرد برای تحمل فشارها محدود نمی شود، بلکه استقامت جامعه و حفظ انسجام و مسئولیت پذیری جمعی را نیز در بر می گیرد.

مشاور امور روحانیت استاندار چهارمحال و بختیاری با اشاره به نقش صبر و تقوا در مواجهه با تهدیدها، بیان کرد: قرآن کریم در آیه 120 سوره آل عمران می فرماید: وَإِنْ تَصْبرُوا وَتَتَّقُوا لَا یَضُرُّکُمْ کَیْدُهُمْ شَیْئًا؛ اگر صبر و تقوا پیشه کنید، نیرنگ دشمنان به شما آسیبی نمی رساند، این آموزه بر ضرورت حفظ پایداری، هوشیاری و تقوا در مواجهه با دشواری ها تأکید دارد.

وی با بیان اینکه صبر در نهج البلاغه نیز از عوامل اساسی پایداری در برابر سختی ها است، افزود: سیره امیرالمؤمنین علی(ع) نشان می دهد که صبر با حفظ عزت، ایستادگی در مسیر حق و پرهیز از تصمیم های شتاب زده همراه است، صبر را نباید عامل سستی و تسلیم دانست، بلکه این فضیلت می تواند زمینه حفظ استقامت و پایداری انسان در برابر مشکلات را فراهم کند.

هاشمی با اشاره به تجربه های امیرالمؤمنین(ع) در مواجهه با جریان های مختلف دوران حکومت ایشان تصریح کرد: امام علی(ع) در برابر ناکثین، قاسطین و مارقین( اولین بیعت کنندگان با امام علی(ع)) ایستادگی کردند و در عین حال، در موقعیت هایی که حفظ وحدت مسلمانان و جلوگیری از خونریزی اهمیت بیشتری داشت، صبر و خویشتن داری را برگزیدند و این سیره نشان می دهد که صبر و مقاومت باید با شناخت شرایط، تشخیص درست وظیفه و توجه به مصالح جامعه همراه باشد.

صبر و نماز؛ پشتوانه معنوی در مدیریت اضطراب

وی با اشاره به نقش صبر و نماز در مدیریت ترس، اضطراب و فرسودگی روانی ناشی از جنگ های طولانی، اظهار کرد: قرآن کریم در آیه 45 سوره بقره می فرماید: وَاسْتَعِینُوا بالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ؛ از صبر و نماز یاری بجویید، این آیه نشان می دهد که انسان در مواجهه با دشواری ها می تواند با تقویت ارتباط معنوی خود و پرورش ظرفیت صبر، توان بیشتری برای عبور از شرایط سخت پیدا کند.

هاشمی افزود: نماز فرصتی برای توجه به خداوند، مناجات و بازنگری در وضعیت روحی است، فردی که در معرض نگرانی های مداوم قرار دارد، با حفظ ارتباط معنوی و اختصاص زمانی برای عبادت می تواند زمینه ای برای آرامش و بازیابی توان روحی خود فراهم کند، یاد خداوند به انسان کمک می کند تا در میان نگرانی های روزمره، از توجه به ابعاد معنوی زندگی غافل نشود.

مشاور امور روحانیت استاندار چهارمحال وبختیاری ادامه داد: صبر نیز به معنای انکار ترس، اندوه یا خستگی نیست، انسان ممکن است در شرایط جنگی نگران امنیت خانواده، آینده فرزندان یا وضعیت اقتصادی باشد، آنچه اهمیت دارد، این است که این نگرانی ها به ناامیدی و از دست دادن توان تصمیم گیری منجر نشود، صبر به انسان فرصت می دهد تا از واکنش های شتاب زده فاصله بگیرد و با تأمل بیشتری با مشکلات مواجه شود.
وی با تأکید بر نقش خانواده ها در حفظ روحیه افراد، بیان کرد: خانواده ها در شرایط دشوار می توانند با حفظ ارتباط عاطفی، گفت وگو درباره نگرانی ها و حمایت متقابل، زمینه کاهش فشارهای روانی را فراهم کنند و در فرهنگ اسلامی، ایمان، اخلاق، توکل به خداوند و پیوندهای خانوادگی از ظرفیت های مهم برای حفظ روحیه و پایداری در برابر سختی ها به شمار می روند.

هاشمی با اشاره به ضرورت حفظ امید در شرایط جنگ فرسایشی، اظهار کرد: برای حفظ امید اجتماعی، باید میان ایمان، واقع بینی و مسئولیت پذیری پیوند برقرار شود، امید به معنای نادیده گرفتن مشکلات یا انکار واقعیت های موجود نیست، بلکه به این معنا است که جامعه در مواجهه با مشکلات، امکان تلاش، اصلاح شرایط و عبور از بحران را از دست ندهد.

وی افزود: صداقت در بیان واقعیت ها اهمیت زیادی دارد، مردم باید بتوانند شرایط را بشناسند و برای مواجهه با آن تصمیم بگیرند و در کنار بیان واقعیت ها، ارائه راهکار، تقویت مشارکت عمومی و نشان دادن ظرفیت های موجود نیز ضروری است، پنهان کردن مشکلات نمی تواند زمینه ساز امید پایدار باشد، همانگونه که تمرکز صرف بر دشواری ها و نادیده گرفتن راه حل ها نیز ممکن است به افزایش ناامیدی منجر شود.

مشاور امور روحانیت استاندار چهارمحال وبختیاری ادامه داد: تقویت شبکه های اجتماعی، خانوادگی و مذهبی نیز در حفظ امید عمومی نقش دارد، هنگامی که افراد احساس کنند در شرایط دشوار تنها نیستند و دیگران برای کمک و همراهی حضور دارند، زمینه بیشتری برای ادامه فعالیت های روزمره و مقابله با مشکلات فراهم می شود.

هاشمی با تأکید بر اینکه توکل به خداوند با تلاش و انجام وظیفه همراه است، تصریح کرد: جامعه امیدوار جامعه ای نیست که مشکلات را نبیند، بلکه جامعه ای است که با شناخت مشکلات از ظرفیت های فردی و جمعی خود استفاده می کند. مشارکت مردم در امور اجتماعی، تقویت پیوندهای محله ای و فامیلی و حمایت از آسیب دیدگان می تواند جامعه را از انفعال و ناامیدی دور کند و زمینه مقاومت فعال و امیدوارانه را فراهم آورد.

سیره حضرت ایوب(ع) و حضرت یعقوب(ع) در مواجهه با رنج

وی با اشاره به ظرفیت های تربیتی سیره پیامبران الهی برای مواجهه با رنج، سوگ و فقدان عزیزان بیان کرد: حضرت ایوب(ع) در فرهنگ قرآنی نماد صبر در برابر ابتلا است؛ در آیه 83 سوره انبیاء آمده است: أَنِّی مَسَّنِیَ الضُّرُّ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِینَ؛ پروردگارا، رنج به من رسیده است و تو مهربان ترین مهربانانی و این بیان نشان می دهد که انسان می تواند دشواری و رنج خود را به درگاه خداوند عرضه کند و در عین بیان درد و نیاز، امید خود را به رحمت الهی حفظ کند، در شرایطی که مشکلات طولانی می شوند، چنین نگرشی می تواند زمینه استمرار امید و تحمل آگاهانه سختی ها را فراهم آورد.

وی با اشاره به سیره حضرت یعقوب(ع)، ادامه داد: قرآن کریم از اندوه عمیق این پیامبر الهی در فراق حضرت یوسف(ع) سخن می گوید و در آیه 86 سوره یوسف، از زبان ایشان می فرماید: إِنَّمَا أَشْکُو بَثِّی وَحُزْنِی إِلَی اللَّهِ»؛ من شکایت اندوه و غم خود را تنها به خدا می برم، این آیه نشان می دهد که اندوه و گریه با صبر منافاتی ندارد، انسان در مواجهه با فقدان عزیزان، نیازمند فرصت برای سوگواری و بیان احساسات خود است و صبر به معنای بی احساس بودن یا پنهان کردن همیشگی اندوه نیست، بلکه به معنای حفظ امید و ارتباط معنوی در کنار پذیرش رنج است.

هاشمی با اشاره به تأکید قرآن کریم بر پرهیز از ناامیدی از رحمت خداوند افزود: حضرت یعقوب(ع) با وجود سال ها دوری از حضرت یوسف(ع)، فرزندان خود را از ناامیدی برحذر داشت و فرمود: وَلَا تَیْأَسُوا مِنْ رَوْحِ اللَّهِ؛ از رحمت خداوند ناامید نشوید، این آموزه می تواند در شرایط دشوار، به ویژه هنگام نگرانی درباره سرنوشت عزیزان، زمینه حفظ امید و استمرار تلاش را فراهم کند.

مشاور امور روحانیت استاندار چهارمحال وبختیاری ادامه داد: در مواجهه با رنج های طولانی، نباید انتظار داشت انسان هیچ گونه اندوه یا نگرانی را تجربه نکند، آنچه اهمیت دارد، این است که فرد در کنار پذیرش احساسات طبیعی خود، از ارتباط معنوی، همراهی خانواده و حمایت اجتماعی بهره بگیرد و اجازه ندهد رنج و اندوه به ناامیدی مطلق تبدیل شود.

مواسات و همدلی؛ زمینه ساز تقویت تاب آوری اجتماعی

وی با تأکید بر اینکه تاب آوری تنها به توانایی فرد برای تحمل مشکلات محدود نمی شود، اظهار کرد: یکی از ابعاد مهم تاب آوری، توانایی جامعه برای حمایت از اعضای خود در شرایط دشوار است و در آموزه های اسلامی، همدلی و مواسات جایگاه ویژه ای دارند و انسان مؤمن نسبت به رنج و نیاز دیگران بی تفاوت نیست.
هاشمی افزود: در شرایط جنگی ممکن است برخی خانواده ها با مشکلات اقتصادی، آسیب های ناشی از جنگ، نگرانی درباره عزیزان یا کمبود امکانات ضروری مواجه شوند، در چنین وضعیتی، حمایت از این خانواده ها نباید صرفاً به اقدامات مقطعی محدود شود، بلکه لازم است در قالب پیوندهای پایدار خانوادگی، محله ای، مردمی و نهادهای مسئول دنبال شود.

مشاور امور روحانیت استاندار چهارمحال وبختیاری با اشاره به تجربه های تاریخی صدر اسلام، بیان کرد: همبستگی اجتماعی در شرایط تهدید اهمیت ویژه ای دارد، هنگامی که جامعه با دشواری روبرو می شود، اختلاف ها و بی توجهی به نیازهای یکدیگر می تواند آسیب پذیری را افزایش دهد، در مقابل، همکاری و احساس مسئولیت مشترک به جامعه امکان می دهد فشارها را بهتر مدیریت کند، هر فرد می تواند متناسب با توان خود نقشی در حمایت از دیگران داشته باشد، این اقدام از رسیدگی به نیازهای خانواده های آسیب دیده و کمک به سالمندان گرفته تا همراهی عاطفی با افرادی که دچار اضطراب یا سوگ شده اند را شامل می شود، این اقدامات علاوه بر رفع بخشی از نیازهای واقعی، احساس تعلق و اعتماد اجتماعی را نیز تقویت می کند.

هوشیاری در برابر شایعات و مقابله با جنگ روانی

هاشمی با اشاره به تأثیر اخبار و اطلاعات بر رفتار جامعه در شرایط بحرانی، گفت: انتشار شایعات یا بازنشر مطالب تأیید نشده می تواند نگرانی ها را افزایش دهد و به اعتماد عمومی آسیب برساند، از این رو، هوشیاری در دریافت و انتشار اخبار بخشی از مسئولیت اجتماعی افراد است، افراد باید پیش از بازنشر یک خبر، از اعتبار منبع و صحت محتوای آن اطمینان حاصل کنند و از انتقال اطلاعاتی که ممکن است امنیت یا آرامش عمومی را مختل کند، بپرهیزند، در شرایط جنگی، انتشار بی دقت اطلاعات می تواند به افزایش اضطراب عمومی و تشدید نگرانی ها منجر شود.

مشاور امور روحانیت استاندار چهارمحال وبختیاری ادامه داد: در کنار هوشیاری، لازم است افراد از قرار گرفتن مداوم در معرض اخبار اضطراب آور نیز پرهیز کنند، پیگیری اخبار از منابع معتبر و در زمان های مشخص، به جای دنبال کردن بی وقفه گزارش ها و شایعات، می تواند به حفظ تعادل روانی کمک کند.

وی با تأکید بر اینکه هوشیاری و آرامش دو امر مکمل هستند، تصریح کرد: توکل به خداوند و یاد او می تواند به حفظ آرامش کمک کند، اما توکل به معنای بی توجهی به واقعیت ها نیست، فرد مؤمن نباید نسبت به مسائل و خطرات بی تفاوت باشد و همچنین اجازه ندهد نگرانی و هراس، توان تصمیم گیری و انجام مسئولیت هایش را از او بگیرد، مواجهه مسئولانه با اخبار، پرهیز از شایعه و حفظ آرامش، از مؤلفه های مهم تاب آوری در برابر فشارهای روانی جنگ به شمار می روند.

تبدیل آموزه های دینی به راهکارهای عملی تاب آوری

هاشمی با تأکید بر ضرورت تبدیل آموزه های دینی به رفتارهای روزمره بیان کرد: حفظ برنامه منظم عبادت، اختصاص زمانی برای دعا و مناجات، گفت وگو با اعضای خانواده، کمک به دیگران و حفظ ارتباط با افراد مورد اعتماد می تواند به تقویت تاب آوری کمک کند، افراد باید در حد توان خود بر امور قابل مدیری از جمله برنامه ریزی برای نیازهای خانواده، پیگیری اخبار از منابع معتبر، رعایت توصیه های ایمنی و تقسیم مسئولیت ها میان اعضای خانواده تمرکز کنند، چنین اقداماتی کمک می کند افراد در شرایط دشوار احساس کنند همچنان توان انجام برخی امور و مراقبت از خود و اطرافیانشان را دارند.

مشاور امور روحانیت استاندار چهارمحال وبختیاری با اشاره به ضرورت توجه به سلامت روان در شرایط بحرانی اظهار کرد: مواجهه طولانی مدت با بحران ممکن است فشار روانی قابل توجهی ایجاد کند، اگر اضطراب، اختلال خواب، اندوه شدید یا ناتوانی در انجام فعالیت های روزمره ادامه پیدا کند، مراجعه به روانشناس یا متخصص سلامت روان اقدامی مسئولانه است و با صبر و توکل منافاتی ندارد، بهره گیری از حمایت معنوی، خانوادگی و اجتماعی در کنار خدمات تخصصی می تواند به افراد کمک کند شرایط دشوار را بهتر مدیریت کنند، آموزه های دینی ما را به حفظ امید و پایداری فرا می خوانند و این پایداری زمانی مؤثرتر خواهد بود که با شناخت نیازها، استفاده از ظرفیت های موجود و مراقبت از سلامت جسم و روان همراه شود.

هاشمی در پایان با تأکید بر پیوند میان صبر، ایمان و مسئولیت پذیری اجتماعی، یادآور شد: تاب آوری در نگاه قرآن کریم و نهج البلاغه مجموعه ای از صبر آگاهانه، استقامت، امید، توکل و مسئولیت پذیری است، این مفاهیم زمانی در زندگی فردی و اجتماعی اثرگذار خواهند بود که از سطح توصیه های نظری فراتر روند و در رفتارهای روزمره، حمایت از آسیب دیدگان، حفظ همبستگی اجتماعی و مواجهه مسئولانه با بحران ها نمود پیدا کنند.

انتهای پیام

نظرات

captcha